– Динара Әлібекқызы, Департамент азаматтардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіру бағытында қандай жұмыстар жүргізіп жатыр?
– Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау – мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бақылаудың негізгі бағыттарының бірі.
Департаментке келіп түсетін әрбір өтініш формалды түрде қаралмайды. Азамат келтірген уәждер зерделеніп, мемлекеттік қызмет көрсету тәртібі, белгіленген мерзімдердің сақталуы, қабылданған шешімнің заңдылығы мен негізділігі, сондай-ақ қызмет көрсетуші органның іс-әрекеттері жан-жақты тексеріледі.
Біздің мақсатымыз – бұзушылықты анықтаумен ғана шектелу емес. Ең бастысы – оның себептерін жою, азаматтың бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіру және мұндай жағдайлардың қайталануына жол бермеу.
Осы тоқсанда қаралған өтініштердің ішінде атаулы әлеуметтік көмек пен көші-қон саласындағы мемлекеттік қызметке қатысты екі жағдайға ерекше тоқталуға болады.
– Алдымен атаулы әлеуметтік көмекке қатысты жағдайға тоқталсақ. Азамат неге шағымданған?
– Азамат атаулы әлеуметтік көмек тағайындаудан бас тарту туралы шешімнің заңдылығына шағымданды.
Өтінішті қарау барысында аудан әкімінің аппараты мен жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар жөніндегі уәкілетті органнан қажетті құжаттар мен материалдар сұратылды. АӘК тағайындауға берілген өтініш, отбасының материалдық жағдайын тексеру актісі, комиссия қорытындысы, ақпараттық жүйелердегі мәліметтер және өзге де материалдар зерделенді.
Нәтижесінде отбасының материалдық жағдайын бағалау кезінде бірқатар маңызды мән-жайдың толық әрі объективті зерттелмегені анықталды.
Мәселен, комиссия отбасы көрсетілген мекенжайда тұрмайды деген қорытынды жасаған. Алайда мұны растайтын объективті құжаттық дәлелдер болмаған. Комиссия алғаш барған кезде азаматтың үйде болмауы оның сол мекенжайда тұрмайтынын білдірмейді. Кейін қайта зерделеу жүргізілген кезде азамат комиссия мүшелерін қабылдаған.
Сонымен қатар отбасының нақты әлеуметтік-материалдық жағдайын бағалау кезінде де барлық маңызды мән-жайға тиісті деңгейде баға берілмеген.
– Комиссия жұмысына қатысты да кемшіліктер анықталған екен. Нақты қандай?
– Комиссия құрамына байланысты рәсімдік мәселе анықталды. Оның бекітілген құрамында жеті адам болған. Алайда отбасының материалдық жағдайын алғашқы зерделеу кезінде комиссияның барлық мүшесі қатыспай, тек екі адам барған.
Мемлекеттік қызмет көрсету кезінде белгіленген рәсімдердің сақталуы өте маңызды. Өйткені комиссияның қорытындысы нақты жүргізілген зерделеуге және заңда белгіленген тәртіпке сәйкес қабылдануға тиіс.
Сондықтан комиссия мүшелерінің нақты қатысуына, тексеру нәтижелерін қарауына және қабылданған қорытындының заң талаптарына сәйкестігіне тиісті баға берілді.
– Нәтижесінде азаматтың шағымы негізді деп танылды ма?
– Азамат келтірген уәждердің бір бөлігі негізді деп танылды.
Атап айтқанда, отбасының көрсетілген тұрғын үйде тұрмайтыны туралы қорытындыны растайтын жеткілікті объективті дәлелдердің болмауы, материалдық жағдайды толық бағаламау және тексеру рәсіміне қатысты мәселелер анықталды.
Осыған байланысты бұзушылықтарды жою, азаматтың құқықтарын қалпына келтіру және атаулы әлеуметтік көмек тағайындау туралы өтінішті қолданыстағы заңнама талаптарын ескере отырып қайта қарау жөнінде тиісті шаралар көзделді.
– Екінші жағдай көші-қон саласына қатысты. Мұнда қандай заң бұзушылық анықталды?
– Бұл өтініш шетелдік азаматқа Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат беру бойынша мемлекеттік қызмет көрсетуге қатысты болды.
Департамент жоспардан тыс тексеру жүргізді. Оның барысында көші-қон қызметі бөлімінің мемлекеттік қызмет көрсету тәртібін сақтауы, құжаттарды қабылдау барысы және қызмет көрсету мерзімдері зерделенді.
Азамат құжаттарын алғаш ұсынған кезде олар қайтарылған. Алайда құжаттарды қабылдаудан бас тартудың нақты себептері жазбаша түрде көрсетілмеген.
Бұдан бөлек, құжаттардың толық топтамасы кейін қабылданғаннан кейін мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі сақталмаған. Қолданыстағы қағидалар бойынша аталған қызмет 45 күнтізбелік күн ішінде көрсетілуге тиіс. Ал бұл жағдайда мерзім 35 күнтізбелік күнге бұзылған.
Бұл – қызмет алушының мемлекеттік қызметті белгіленген мерзімде алу құқығының бұзылғанын көрсетеді.
– Осы жағдайдан кейін қандай шаралар қабылданды?
– Тексеру нәтижелері тиісті органға жолданды. Анықталған бұзушылықтарды жою, азаматтың бұзылған құқықтарын қалпына келтіру және алдағы уақытта мұндай жағдайлардың қайталануына жол бермеу жөнінде шаралар қабылдау қажеттігі көрсетілді.
Сонымен қатар лауазымды тұлғалардың іс-әрекеттеріне құқықтық баға беру және тәртіптік жауапкершілік мәселесін қарау қажеттігі назарға алынды.
Мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тартылған жағдайда азаматқа оның нақты әрі заңды негіздері көрсетілген уәжді шешім берілуге тиіс. Азаматқа ауызша түсініктеме беріп, құжаттарын қайтару мемлекеттік қызмет нәтижесін тиісті түрде рәсімдеуді алмастыра алмайды.
– Бұл екі жағдайды біріктіретін ортақ мәселе қандай?
– Екі жағдай екі түрлі салаға қатысты болғанымен, ортақ талап біреу – мемлекеттік қызмет көрсету кезінде заң талаптары мен белгіленген рәсімдер қатаң сақталуы керек.
АӘК тағайындау кезінде отбасының нақты әлеуметтік-материалдық жағдайы толық әрі объективті бағалануға тиіс. Ал көші-қон саласында қызмет көрсету мерзімі, құжаттарды қабылдау және мемлекеттік қызмет нәтижесін рәсімдеу тәртібі сақталуы қажет.
Яғни мемлекеттік органның кез келген шешімі нақты фактілерге, объективті мәліметтерге және қолданыстағы заңнамаға негізделуі керек.
– Азаматтардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіру жұмысының маңызы неде?
– Мемлекеттік қызмет – мемлекет пен азамат арасындағы күнделікті байланыстың маңызды бөлігі.
Азамат мемлекеттік органға жүгінген кезде оның өтініші заң талаптарына сәйкес қаралып, қабылданған шешім негізді болуы және қызмет белгіленген мерзімде көрсетілуі тиіс.
Сондықтан мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бақылаудың түпкі мақсаты – тек бұзушылықты анықтап, жауапты тұлғаны белгілеу емес. Ең бастысы – азаматтың бұзылған құқығын қалпына келтіруге нақты жағдай жасау, кемшіліктерді жою және олардың қайталануына жол бермеу.
Біздің басты ұстанымымыз – әрбір азаматтың құқығы заңмен қорғалуға тиіс, ал мемлекеттік қызмет сапалы әрі уақтылы көрсетілуі керек.
– Құқығы бұзылды деп есептейтін азаматтарға қандай кеңес берер едіңіз?
– Егер азамат мемлекеттік қызмет көрсету кезінде өзінің құқығы бұзылды деп есептесе, заңнамада белгіленген тәртіппен шағымдануға құқылы.
Өз құқығын қорғау үшін мемлекеттік қызмет көрсету мерзіміне, сұратылған құжаттарға, қабылданған шешімнің негізділігіне және қызмет нәтижесінің тиісті түрде рәсімделуіне назар аударған жөн.
Әрбір шағым – мемлекеттік қызмет көрсету сапасын жақсартуға мүмкіндік беретін кері байланыс. Сондықтан азаматтардың өтініштері арқылы анықталған мәселелер тиісті деңгейде қаралып, олардың алдын алу бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуі қажет.
