ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Алматы облысы бойынша департаментінің басшысы Нұрсұлтан Сейдалиевтің айтуынша, мемлекеттік қызметтегі адалдық ең алдымен күнделікті қарапайым таңдаудан басталады.
Мемлекеттік қызметші күн сайын азаматтардың өтінішін қарайды, түрлі шешім қабылдайды, құжаттарға қол қояды және мемлекеттік қызмет көрсетеді. Бір қарағанда қалыпты жұмыс үдерісі болып көрінетін осы әрекеттердің әрқайсысы азаматтың мемлекеттік органға ғана емес, тұтастай мемлекетке деген көзқарасына әсер етеді.
Сондықтан сыбайлас жемқорлықтың алдын алуды тек заң талаптарын орындаумен шектеу жеткіліксіз. Оның негізінде мемлекеттік қызметшінің ішкі мәдениеті, кәсіби әдебі және жеке жауапкершілігі жатуы тиіс.
«Әрбір мемлекеттік қызметші өзіне кейде өте қарапайым сұрақ қойып отырғаны дұрыс: “Менің бүгінгі шешімім заңға ғана емес, әділдік қағидатына да сай ма?” Мұндай сұрақтың маңызы зор», – дейді Нұрсұлтан Сейдалиев.
Қолданыстағы заңнамада мемлекеттік қызметшілер мен тиісті тұлғалар үшін бірқатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеу белгіленген. Олардың басты мақсаты – қызметтік өкілеттіктерді жеке мүддеге пайдалануға жол бермеу.
Бұл ретте мүдделер қақтығысының алдын алу ерекше маңызға ие. Кей жағдайда мемлекеттік қызметші жеке мүддесі мен қызметтік міндетінің арасында қайшылық туындағанын бірден аңғармауы мүмкін. Алайда мұндай жағдайды жасыру мәселені шешпейді. Керісінше, оны дер кезінде анықтап, заңда белгіленген тәртіппен реттеу қызметшінің кәсіби жауапкершілігін көрсетеді.
Адалдықтың тағы бір маңызды өлшемі – қызметтік жағдайды жеке пайда үшін пайдаланбау. Бұл қағида мемлекеттік қызметтің барлық деңгейінде сақталуға тиіс.
Мәселен, азамат мемлекеттік органға белгілі бір қызмет алу үшін жүгінгенде, оған қарсы алдында отырған қызметшінің кім екенінен бұрын, мәселесінің заң аясында және әділ шешілгені маңызды. Егер азамат өз мәселесін шешу үшін таныс іздеуге, жеке байланыстарды пайдалануға немесе қандай да бір қосымша «жол» қарастыруға мәжбүр болса, мұның өзі мемлекеттік институттарға деген сенімге кері әсер етеді.
Нұрсұлтан Сейдалиев сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті бір күнде қалыптастыру мүмкін емес екенін атап өтеді. Оның негізі басшының жеке үлгісінен, ұжымдағы қарым-қатынастан, азаматпен сөйлесу мәдениетінен және шешім қабылдау үдерісінің ашықтығынан қаланады.
«Мемлекеттік қызметтегі ең үлкен жетістік – тек заң бұзушылықтың болмауы емес. Ең бастысы – мемлекеттік органға келген азамат өзін құрметтелгенін сезініп, мәселесінің әділ қаралатынына сенімді болуы. Мемлекетке деген сенім осындай күнделікті қарым-қатынастан басталады», – дейді департамент басшысы.
Шын мәнінде, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу тек бақылаушы органдардың немесе заңнаманың міндеті емес. Ол әр мемлекеттік қызметшінің кәсіби ұстанымынан, қабылдаған шешімінен және азамат алдындағы жауапкершілігінен басталады.
Адалдық қағидаты күнделікті жұмыстың ажырамас бөлігіне айналған жағдайда ғана мемлекеттік қызметтің сапасы артып, қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімі нығаяды. Ал сол сенімді сақтау – тиімді әрі әділетті мемлекеттік басқарудың басты шарттарының бірі.
