«Жартылай шөлдерден Тянь-Шань шыңдарына дейін» деп аталған сапар Toyota Kazakhstan қолдауымен жүзеге асырылып жатқан «Дала қыраны» ғылыми-табиғат қорғау жобасының екінші экспедициясы болды.
26–30 тамыз аралығында зерттеушілер Алматы облысының шөлейтті аумақтары мен шатқалдарын, даласын, тау аңғарлары мен биік таулы аймақтарын қамтыды. Экспедицияның басты ерекшелігі – қатысушылар табиғатты тамашалаумен шектелмей, ғалымдармен бірге далалық зерттеу жұмыстарына тікелей араласты.
Сапар барысында құстар мен омыртқалы жануарлар бақыланып, тіркеуге алынды. Қатысушылар оларды суретке түсіріп, мінез-құлқы мен мекендеу ортасының ерекшеліктерін белгіледі. Ал ғылыми қызметкерлер күн сайын жиналған деректерді талдап, экспедиция мүшелеріне кездескен жануарлар мен құстардың ерекшеліктері туралы ақпарат беріп отырды.
Қазақстандағы дала қыранының жағдайы зерттелуде
Экспедицияның негізгі ғылыми бағыттарының бірі – дала қыранын (Aquila nipalensis) зерттеу. Мамандар Қапшағай маңындағы белгілі ұя басу аумағының қазіргі жағдайын тексеріп, құстың тіршілік белгілеріне және қорек қорының жай-күйіне бақылау жүргізді.
Дала қыраны – Қазақстан табиғатының басты нышандарының бірі. Алайда кейінгі онжылдықтарда оның саны айтарлықтай азайған. Бүгінде бұл жыртқыш құс халықаралық деңгейде жойылып кету қаупі бар түрлер қатарына жатады.
Мамандар оның популяциясына электр желілерінен болатын өлім-жітім, табиғи мекендеу ортасының бұзылуы, қорек қорының азаюы, адамның шаруашылық әрекеті мен климаттың өзгеруі әсер етіп отырғанын айтады.
Сарапшылардың бағалауынша, дала қыранының әлемдік популяциясының шамамен 75 пайызы Қазақстан аумағында ұя басады. Бұл көрсеткіш елімізге осы түрді сақтау мәселесінде айрықша жауапкершілік жүктейді. Қазақстанда жүргізілетін ғылыми зерттеулер мен табиғат қорғау шаралары дала қыранының жаһандық популяциясының болашағына тікелей ықпал етуі мүмкін.
Ғылым мен табиғатты қорғауды біріктірген жоба
Осы мақсатта Toyota Kazakhstan дала қыранын зерттеу және сақтауға арналған ғылыми бағдарламаға қолдау көрсетіп отыр. Жоба National Geographic Qazaqstan және Зоология институтымен бірлесіп жүзеге асырылуда.
Бағдарламаның мақсаты – дала қыраны популяциясының қазіргі жағдайын бағалау, көші-қон жолдарын зерттеу және оны қорғаудың ғылыми негізін қалыптастыру.
Toyota Kazakhstan жобаға гранттық қолдау көрсетумен қатар, экспедиция мүшелеріне жол талғамайтын автокөліктер ұсынған. Бұл зерттеушілер мен шығармашылық топтың шалғай әрі жолсыз аумақтарға жетіп, далалық жұмыстар жүргізуіне мүмкіндік береді.
Экспедиция қорытындысында бес күн ішінде тіркелген жануарлар түрлерінің ортақ тізімі жасалып, фотоатлас әзірленбек.
Алғашқы зерттеу Алтын-Емелде жүргізілді
«Дала қыраны» жобасының алғашқы экспедициясы 2–6 шілде аралығында «Алтын-Емел» ұлттық паркінде өткен. Оның құрамында ғалымдармен бірге National Geographic Qazaqstan командасы, фотографтар, видеографтар, журналистер мен блогерлер жұмыс істеді.
Ғалымдар далалық зерттеу жүргізсе, шығармашылық топ ғылыми жұмыстың барысын фото және видеоға түсіріп, табиғатты қорғау мәселесіне қоғам назарын аударуға арналған контент әзірледі.
Жоба ғылыми зерттеумен ғана шектелмейді. Оның аясында «Қазақстан құстары» фотобайқауы да ұйымдастырылып жатыр. Байқаудың мақсаты – құстарды қорғау мәселесіне қоғам назарын аудару және табиғат фотографтарын ортақ бастама төңірегіне біріктіру.
Зерттеу нәтижелері Алматыда таныстырылады
Бағдарламаның қорытындысы қазан айында Алматыда өтетін арнайы көрмеде көпшілік назарына ұсынылады. Экспозицияға экспедициялар барысында түсірілген дала қыранының үздік фотосуреттері, ғылыми зерттеу нәтижелері мен бейнематериалдар қойылып, деректі фильм көрсетіледі. Сондай-ақ «Қазақстан құстары» фотобайқауының жеңімпаздары марапатталады.
Маусым аяқталған соң Зоология институты ғылыми есеп әзірлеп, зерттеу нәтижелерін мемлекеттік органдарға, табиғат қорғау ұйымдары мен салалық құрылымдарға ұсынбақ.
Ұйымдастырушылар бұл бастаманы бір реттік экологиялық акция емес, дала қыранын ұзақмерзімді зерттеу мен сақтауға бағытталған ғылыми бағдарлама ретінде қарастырады.
Қазақстанда ұя басатын дала қыранының әлемдік популяциядағы үлесін ескерсек, мұндай зерттеулердің маңызы бір ғана құс түрін сақтаумен шектелмейді. Дала қыранының жағдайы – өзі мекендейтін табиғи ортаның саулығын көрсететін маңызды индикаторлардың бірі. Сондықтан оны қорғау Қазақстан даласының тұтас экожүйесін сақтаумен тікелей байланысты.
