Синтетикалық есірткінің қаупі неде?
Маманның айтуынша, соңғы жылдары есірткі нарығында синтетикалық психобелсенді заттардың таралуы ерекше алаңдаушылық туғызып отыр. Олардың құрамы мен ағзаға әсері әртүрлі болғанымен, денсаулыққа тигізетін зардабы ауыр болуы мүмкін. Синтетикалық заттарды тұтыну қысқа мерзімде тәуелділіктің қалыптасуына, психикалық және физикалық денсаулықтың нашарлауына әкелуі ықтимал. Адамның ұйқысы бұзылып, мазасыздық, көңіл күйдің күрт өзгеруі, есте сақтау қабілетінің төмендеуі және мінез-құлқындағы өзгерістер байқалуы мүмкін. Кейбір жағдайда ауыр психикалық бұзылыстар дамиды.
«Мәселенің асқынуын күтпей, алғашқы белгілер байқалған кезде маманға жүгіну маңызды. Көмек неғұрлым ерте көрсетілсе, емнің тиімділігін арттыруға және ықтимал асқынулардың алдын алуға мүмкіндік соғұрлым жоғары болады», – дейді Әлімбек Тәжеков.
Тәуелділікке тап болған азаматтардың медициналық көмекке жүгінуіне кедергі келтіретін негізгі себептердің бірі – қоғамның теріс көзқарасынан және жеке мәліметтерінің жария болуынан қорқу.
Әлімбек Тәжековтің айтуынша, наркологқа қаралған адам өмір бойы есепте тұрады деген түсінік дұрыс емес. Медициналық бақылаудың мақсаты – пациентті жазалау емес, оның денсаулығын қалпына келтіруге көмектесу және қажетті қолдау көрсету. Динамикалық бақылау барысында дәрігерлер пациенттің жағдайын бағалап, емдеу шараларын түзетеді және ықтимал асқынулардың алдын алады. Сонымен қатар азаматтарға анонимді түрде кеңес алу және емделу мүмкіндігі қарастырылған. Медициналық ұйымдар пациенттердің жеке деректері мен дәрігерлік құпиясын заңнамаға сәйкес сақтауға міндетті. Алайда анонимді көмектің нақты шарттарын медициналық мекемеден алдын ала анықтау қажет.
Облыстық психикалық денсаулық орталығы директорының мәліметінше, медициналық көрсетілімдер болған жағдайда тәуелділікті емдеу қызметтері тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі аясында көрсетіледі. Алматы облысының тұрғындары Талғар қаласындағы облыстық психикалық денсаулық орталығына немесе аудандық орталық ауруханалар жанындағы психикалық денсаулық және наркология кабинеттеріне жүгіне алады. Алғашқы кеңесті тіркелген емханадағы жалпы практика дәрігерінен де алуға болады. Қажет болған жағдайда пациент бейінді маманға жолданады.
Емдеу әр адамның денсаулық жағдайына қарай жеке жоспарланады. Алдымен мамандар пациентті тексеріп, психобелсенді заттарды тұтыну ерекшеліктерін, қатар жүретін аурулар мен ықтимал асқынуларды бағалайды.
Медициналық көрсетілімдерге сәйкес дәрі-дәрмекпен емдеу және детоксикация жүргізілуі мүмкін. Бұл шаралар абстиненттік синдромның белгілерін жеңілдетуге және адамның жағдайын тұрақтандыруға бағытталған. Қажет болған жағдайда ем Талғар қаласындағы стационарда дәрігерлердің бақылауымен жүргізіледі.
Дегенмен мамандар ағзаны зиянды заттардан тазарту тәуелділіктен толық арылу деген сөз емес екенін ескертеді. Тұрақты нәтижеге жету үшін ұзақ мерзімді медициналық, психологиялық және әлеуметтік қолдау маңызды.
Оңалту орталығында жыл басынан бері 54 бұйым дайындалған
Тәуелділіктен арылудың маңызды кезеңдерінің бірі – оңалту. Оның мақсаты пациенттің психобелсенді заттарды тұтынуын тоқтатумен ғана шектелмейді. Адамның күнделікті өмірге қажетті дағдыларын қалпына келтіру, психологиялық жағдайын жақсарту және қоғамға қайта бейімдеу де басты міндеттердің қатарында. Бұл жұмысқа нарколог дәрігерлер, психотерапевтер, психологтер және химиялық тәуелділік бойынша мамандар қатысады. Пациенттер күйзеліспен күресудің қауіпсіз тәсілдерін меңгеріп, тәуелділіктің қайталануына түрткі болатын жағдайларды анықтауды үйренеді.
Облыстық психикалық денсаулық орталығында емдеу-еңбек шеберханасы да жұмыс істейді. Мұнда оңалтудан өтіп жатқан азаматтар еңбек дағдыларын қалпына келтіріп, түрлі бұйымдар дайындайды.
Жыл басынан бері шеберханада 54 бұйым әзірленген. Олардың қатарында көрпе, пижама, тоқылған шұлық, бас киім және ұлттық нақыштағы күртешелер бар. Дайын өнімдердің бір бөлігі пациенттер мен мекеменің құрылымдық бөлімшелерінің қажеттілігіне пайдаланылады.
Мамандардың пікірінше, мұндай еңбек терапиясы адамның өзіне деген сенімін арттырып, күн тәртібіне бейімделуіне және әлеуметтік байланыстарын қалпына келтіруіне ықпал етеді.
Отбасының қолдауы неге маңызды?
Әлімбек Тәжеков тәуелділіктен емделу барысында отбасының қолдауы ерекше рөл атқаратынын атап өтті.
Көбіне жақындары адамның мінез-құлқындағы өзгерістерді бірінші болып байқайды. Алайда мәселені кінәлау, тыйым салу немесе қатаң бақылау арқылы шешуге тырысу жағдайды күрделендіруі мүмкін.
«Ең алдымен, адаммен қарым-қатынасты үзбей, оны кемсітпей, денсаулығына алаңдайтыныңызды білдірген жөн. Сонымен бірге қолдау көрсету тәуелділікті ақтау немесе қауіпті әрекеттерге көз жұму дегенді білдірмейді», – дейді орталық директоры.
Оңалту барысында пациенттердің туыстарымен де жұмыс жүргізіледі. Қажет болған жағдайда отбасы мүшелеріне психологиялық көмек көрсетіледі.
Маман жақын адамның көңіл күйі күрт өзгерсе, ұйқысы бұзылса, әдеттен тыс тұйықталып немесе мінез-құлқында түсініксіз өзгерістер байқалса, назар аудару керектігін айтады. Дегенмен мұндай белгілердің өзі тәуелділіктің бар екенін дәлелдемейді. Сондықтан өз бетінше диагноз қоймай, дәрігерден кеңес алған дұрыс.
Ал есінен тану, құрысу, қатты қозу, елестеулер немесе тыныс алудың қиындауы сияқты қауіпті белгілер байқалса, дереу жедел жәрдем шақыру қажет.
«Көмек сұрау – әлсіздік емес»
Әлімбек Тәжековтің айтуынша, тәуелділік – кәсіби емдеуді қажет ететін ауру. Оны тек ерік-жігер арқылы жеңуге тырысу әрдайым нәтиже бере бермейді.
«Маманға жүгіну – ұят емес, өз денсаулығы мен болашағы үшін жасалған жауапты қадам. Медицина мамандарының міндеті – пациентке емделу мен оңалтудан өтуге, әлеуметтік байланыстарын қалпына келтіруге және толыққанды өмірге қайта оралуға көмектесу», – деді ол.
Көмекті қайдан алуға болады?
Алматы облысының тұрғындары Талғар қаласындағы Алматы облыстық психикалық денсаулық орталығына жүгіне алады.
Мекенжайы: Талғар қаласы, Д. Қонаев даңғылы, 97.
Сондай-ақ тұрғылықты жері бойынша аудандық орталық ауруханалардың психикалық денсаулық және наркология кабинеттерінен немесе тіркелген емханадан кеңес алуға болады.
1475 байланыс орталығы арқылы медициналық көмек алу тәртібі жөнінде ақпаратты нақтылауға мүмкіндік бар.
Мамандар тәуелділіктің асқынуын күтпей, алғашқы белгілер байқалған кезде кәсіби көмекке жүгінуге кеңес береді. Өйткені уақытылы емдеу, жүйелі оңалту және жақындардың қолдауы адамның денсаулығын қалпына келтіріп, қалыпты өмірге оралуына мүмкіндік береді.
