Алматы агломерациясының қарқынды дамуы көлік инфрақұрылымына түсетін жүктемені арттырып отыр. Қала маңындағы елді мекендерден мегаполиске күн сайын қатынайтын тұрғындар үшін жол кептелісі мен көлік қозғалысының тығыздығы өзекті мәселеге айналған. Сондықтан Алматы мен облыс арасындағы жол қатынасын жақсарту өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін маңызды міндеттердің бірі саналады.
Қазіргі уақытта осы мәселені шешу мақсатында бірнеше ірі жоба қолға алынған. Олардың қатарында Абай даңғылы, Саин, Рысқұлов, Тілендиев, Төле би және Жұбанов көшелерін ұзарту жұмыстары бар. Бұдан бөлек, Солтүстік айналма, Мұқанов, Алдар көсе және Қажымұқан көшелеріне қатысты инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылып жатыр. Жаңа көлік дәліздері мегаполис пен облыстың шекаралас аудандары арасындағы байланысты нығайтып, Үлкен Алматы айналма жолының мүмкіндігін тиімді пайдалануға жағдай жасамақ.
Абай даңғылындағы құрылыс аяқталды, Саин көшесінде қозғалыс ашылды
Алматының батыс бағытындағы көлік қатынасын жақсартуға арналған маңызды жобалардың бірі – Абай даңғылын Қалқаман шағынауданындағы Әуезов көшесінен қала шекарасына дейін ұзарту.
Жобаның бірінші кезеңі аясында ұзындығы 600 метр болатын жол бөлігі толық салынып бітті. Мұнда асфальтбетон жабыны төселіп, құрылыс дайындығы 100 пайызға жеткен. Жобаның жалпы құны 3,5 млрд теңгені құрайды. Оның 3,3 млрд теңгесі игерілген. Қазіргі уақытта нысанды пайдалануға беру рәсімдері жүргізіліп жатыр. Ал Саин көшесін Рысқұлов даңғылынан Мөңке би көшесіне дейін ұзарту жұмыстары 85 пайызға орындалған. Ұзындығы 3,2 шақырым болатын жолда автокөлік қозғалысы ашылды. Құрылыс барысында инженерлік желілер қайта орналастырылып, жолдың жүру бөлігі, тротуарлар, велосипед жолдары мен жарықтандыру жүйесі салынды. Қазіргі уақытта бес жерүсті жаяу жүргіншілер өткелі мен кірме жолдардың құрылысы жалғасып жатыр.
Бұл жобаға қажетті 66 жер телімінің барлығы сатып алынған. Құрылыс-монтаж жұмыстарының жалпы құны 19,7 млрд теңгені құрайды. Оның 14,9 млрд теңгесі игеріліп, 2026 жылға 4,8 млрд теңге бөлінген. Аталған бағыттардың іске қосылуы қаланың батыс бөлігіндегі көлік қозғалысын реттеуге және қала маңындағы елді мекендерге қатынауды жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Рысқұлов даңғылы қала шекарасына дейін ұзартылады
Алматының негізгі көлік артерияларының бірі – Рысқұлов даңғылын ұзарту жұмыстары да жалғасып жатыр. Фариза Оңғарсынова көшесінен қала шекарасына дейінгі 2,3 шақырымдық жол бөлігінің құрылыс дайындығы 75 пайызға жеткен. Қазіргі уақытта көпір салу, инженерлік желілерді көшіру, жер қазу және жол негізін дайындау жұмыстары жүргізілуде. Жобаны жүзеге асыру үшін қажетті 224 жер телімінің 223-і сатып алынған. Қалған бір жер телімі бойынша тиісті рәсімдер жалғасып жатыр. Құрылыс жұмыстарының жалпы құны 12,7 млрд теңге болса, оның 8,9 млрд теңгесі игерілген. Жоспар бойынша жоба 2026 жылдың желтоқсанында аяқталуы тиіс. Рысқұлов даңғылының ұзартылуы Алматының батыс бөлігіндегі көлік ағынын қайта бөлуге және облыс аумағына шығатын қосымша бағыттарды дамытуға ықпал етпек.
Солтүстік айналма жолға 26,6 млрд теңге жұмсалады
Алматыдағы ірі инфрақұрылымдық бастамалардың бірі – Солтүстік айналма көшесін қала шекарасына дейін ұзарту жобасы.
Жаңа жолдың ұзындығы 1,2 шақырымды құрайды. Көлік айрығын қоса есептегенде, құрылыс-монтаж жұмыстарының жалпы құны 26,6 млрд теңгеге бағаланған. 2026 жылғы 3 маусымда жобалау-сметалық құжаттама мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысын алған. Сондай-ақ құрылыс жұмыстарын жүргізетін мердігер ұйым анықталған. Жобаны жүзеге асыру үшін қажетті 12 жер телімінің тоғызы сатып алынды. Қалған үшеуі бойынша жұмыстар жалғасып жатыр.
2026 жылы Инфрақұрылымды дамыту қорынан 21,2 млрд теңге бөлу жоспарланған.
Құрылысты 2027 жылдың желтоқсанында аяқтау көзделіп отыр. Бұл бағыттың дамуы қаланың солтүстік бөлігіндегі көлік қатынасын жақсартуға және айналма жолмен байланысты күшейтуге мүмкіндік береді.
Тілендиев көшесін ұзарту екі кезеңмен жүзеге асырылады
Алматыдағы ауқымды жол жобаларының бірі – Тілендиев көшесін Рысқұлов даңғылынан қала шекарасына дейін ұзарту. Жалпы құны 53,5 млрд теңгені құрайтын жоба екі кезеңге бөлінген.
Бірінші кезеңде 5,8 шақырым жол салу көзделген. Бұл бөліктің құны 26,1 млрд теңгеге бағаланып отыр. Қазіргі уақытта құрылыс жұмыстарының 7 пайызы орындалған.
Екінші кезеңде тағы 5,4 шақырым жол салынады. Оның құны 27,4 млрд теңгені құрайды. Бұл учаскедегі құрылыс дайындығы әзірге 3 пайыз деңгейінде.
Жоба аясында жалпы 449 жер телімін сатып алу қажет. Бүгінге дейін олардың 235-і мемлекет қажеттілігі үшін алынған. Қалған 214 телім бойынша жұмыстар жалғасып жатыр.
Қазіргі уақытта құрылыс аумағындағы ғимараттарды бұзу және инженерлік коммуникацияларды көшіру жұмыстары жүргізілуде. Жобаның екі кезеңін де 2027 жылдың желтоқсанына дейін аяқтау жоспарланған.
Төле би көшесінің 4,2 шақырымына асфальт төселді
Қала шекарасына дейін ұзартылып жатқан тағы бір маңызды магистраль – Төле би көшесі. Ясауи көшесінен қала шекарасына дейінгі жолдың жалпы ұзындығы 4,5 шақырымды құрайды.
Қазіргі уақытта құрылыс жұмыстарының 80 пайызы аяқталған. Атап айтқанда, 4,2 шақырым жолға асфальтбетон жабыны төселді. Жобаны жүзеге асыруға қажетті 254 жер телімінің 253-і сатып алынған. Құрылыс жұмыстарының жалпы құны 32 млрд теңгені құрайды. Оның 17 млрд теңгесі игерілген. Ал 2026 жылға 15 млрд теңге бөлінген. Жоспар бойынша құрылыс 2026 жылдың қарашасында аяқталуы тиіс. Төле би көшесінің ұзартылуы қаланың батыс бағытындағы көлік қозғалысын жеңілдетуге және қала маңындағы елді мекендермен байланысты жақсартуға бағытталған.
Жұбанов және Мұқанов көшелеріндегі жұмыстар жалғасуда
Алматыда Жұбанов көшесін Момышұлы көшесінен қала шекарасына дейін ұзарту жобасы да жүзеге асырылып жатыр. Жолдың ұзындығы 3,9 шақырым. Құрылыс дайындығы 65 пайызға жеткен. Жобаға қажетті 279 жер телімінің 258-і сатып алынған. Құрылыс-монтаж жұмыстарының жалпы құны 13,1 млрд теңге. Оның 700 млн теңгесі игеріліп, 2026 жылға 1 млрд теңге бөлінген.
Жобаны 2027 жылдың желтоқсанында аяқтау жоспарланып отыр. Сонымен қатар Мұқанов көшесін ұзарту жұмыстары жүргізілуде. Ұзындығы 1,2 шақырым болатын жолдың құрылысы 2026 жылдың маусымында басталған.
Жобаның жалпы құны – 6,3 млрд теңге. Қажетті 197 жер телімінің 162-сі сатып алынған. Құрылыс жұмыстарын 2027 жылдың желтоқсанында аяқтау көзделген.
Бұдан бөлек, Алдар көсе көшесін қайта жаңарту жобасы қолға алынған.
АҚШ-тың салынып жатқан Бас консулдығы аумағының бойындағы 240 метрлік жол екі жолақтан төрт жолаққа дейін кеңейтіледі. Сонымен қатар инженерлік желілерді көшіру жұмыстары жүргізіледі. Жобаның бастапқы құны 300 млн теңге. Қосымша 400 млн теңге қажет екені көрсетілген. Ал Қажымұқан көшесін ұзарту жобасының жобалау-сметалық құжаттамасына түзетулер енгізіліп жатыр.
Жер телімдерін сатып алу – жол құрылысының маңызды кезеңі
Алматы агломерациясында жүзеге асырылып жатқан жол жобаларының басым бөлігінде жер телімдерін мемлекет қажеттілігі үшін сатып алу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл – жаңа магистральдар салудың негізгі әрі күрделі кезеңдерінің бірі. Өйткені құрылыс жұмыстарының қарқыны қажетті жер учаскелерін босату және инженерлік коммуникацияларды көшіру рәсімдеріне де байланысты. Мәселен, Рысқұлов даңғылын ұзарту үшін қажетті 224 телімнің 223-і сатып алынған. Төле би көшесінде 254 телімнің 253-і, ал Саин көшесінде барлық 66 телім бойынша рәсімдер аяқталған.
Ал Тілендиев көшесінде 214, Жұбанов көшесінде 21 және Мұқанов көшесінде 35 жер теліміне қатысты жұмыстар әлі жалғасып жатыр. Сондықтан бірқатар жобаның құрылыс дайындығы жоғары болғанымен, оларды толық аяқтау мерзімі жер мәселесінің шешілуіне де тәуелді.
Алматы мен облыс арасындағы көлік қатынасы қалай өзгереді?
Алматы агломерациясы – тұрғындардың күнделікті қозғалысы, еңбек нарығы, сауда және кәсіпкерлік байланыстары өзара тығыз қалыптасқан аумақ. Қала маңындағы елді мекендердің дамуы мегаполиске кіретін және одан шығатын жолдарға түсетін жүктемені арттырып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, негізгі магистральдарды қала шекарасына дейін ұзарту және оларды Үлкен Алматы айналма автомобиль жолымен байланыстыру көлік ағынын тиімді бөлуге мүмкіндік береді. Жаңа бағыттар іске қосылған жағдайда жүргізушілер үшін балама жолдар пайда болып, қала ішіндегі негізгі көшелерге түсетін жүктеме азаюы мүмкін. Бұл өз кезегінде жолаушылардың уақытын үнемдеуге, жүк тасымалын жеңілдетуге және Алматы облысының шекаралас аудандарындағы кәсіпкерлік белсенділікті арттыруға ықпал етпек. Дегенмен жол инфрақұрылымын дамыту тек жаңа асфальт төсеумен шектелмейді. Жобалардың тиімділігі көлік айрықтарының сапасына, қозғалысты ұйымдастыруға, жаяу жүргіншілер қауіпсіздігіне және жаңа магистральдардың қолданыстағы жол желісімен қаншалықты үйлесімді байланысатынына да тәуелді.
Алматы мен облыс арасындағы көлік қатынасын жақсарту үшін қолға алынған жобалардың түпкі мақсаты – мегаполис пен оған іргелес елді мекендерді біртұтас көлік жүйесіне біріктіру.
