Конституция – мемлекеттің құқықтық негізін айқындайтын, қоғам мен билік арасындағы қатынастарды реттейтін ең жоғары заңдық күші бар құжат. Оның алғашқы бабында мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттары мен қоғамның басты құндылықтары бекітілген.
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының 1-бабында:
«Қазақстан Республикасы – демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет. Мемлекеттің ең жоғары құндылығы – адам мен оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары», – деп көрсетілген.
Бұл норма мемлекеттің азаматтар алдындағы жауапкершілігін айқындап, адам құқықтарын қорғаудың конституциялық негізін қалыптастырады. Қазақстанның демократиялық мемлекет ретінде айқындалуы халықтың мемлекеттік биліктің негізгі қайнар көзі екенін білдіреді. Азаматтар сайлау, референдум және заңнамада көзделген өзге де тетіктер арқылы ел басқару ісіне қатыса алады.
Демократиялық қоғамның маңызды белгілерінің бірі – азаматтардың өз пікірін еркін білдіруі, қоғамдық мәселелерді ашық талқылауы және мемлекеттік органдардың халық алдындағы жауапкершілігі.
Конституцияда бекітілген зайырлылық қағидаты азаматтардың ар-ождан және діни сенім бостандығын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл әр адамның діни көзқарасына қарамастан заң алдында тең екенін білдіреді. Зайырлы мемлекет қағидаты қоғамдағы түрлі діни сенім өкілдерінің бейбіт өмір сүруіне, өзара құрмет пен келісімнің нығаюына негіз болады.
Құқықтық мемлекетте Конституция мен заң талаптарын сақтау барлық азаматтар мен мемлекеттік органдар үшін міндетті. Әрбір адамның өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға мүмкіндігі болуы тиіс. Заң үстемдігін қамтамасыз ету, әділ сот төрелігін жүзеге асыру, мемлекеттік органдардың заң аясында әрекет етуі – құқықтық мемлекеттің негізгі талаптары.
Қазақстанның әлеуметтік мемлекет ретіндегі міндеті – азаматтардың лайықты өмір сүруіне жағдай жасау. Бұл бағытта білім беру мен денсаулық сақтау жүйесін дамыту, халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдау, жұмыспен қамту және тең мүмкіндіктер қалыптастыру маңызды орын алады. Мемлекеттің әлеуметтік сипаты қабылданған бағдарламалармен ғана емес, олардың нақты нәтижелерімен, халықтың тұрмыс сапасының жақсаруымен бағаланады.
Конституцияның бірінші бабындағы ең маңызды қағидат – адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтарының мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде танылуы. Бұл мемлекеттік шешімдер қабылдау барысында азаматтардың қауіпсіздігі, қадір-қасиеті, заңды мүдделері мен әлеуметтік жағдайы ескерілуі қажеттігін білдіреді. Алайда конституциялық қағидаттардың заң жүзінде бекітілуі жеткіліксіз. Олардың күнделікті өмірде жүзеге асуы үшін мемлекеттік органдардың ашықтығы, заңдардың тиімді орындалуы, сот жүйесінің әділдігі және азаматтардың құқықтық сауаттылығы маңызды.
Осылайша, жаңа Конституцияның бірінші бабы мемлекеттің даму бағытын айқындап қана қоймай, адам құқықтарын қорғау мен қоғам алдындағы жауапкершіліктің негізін белгілейді. Ата Заңда бекітілген қағидаттардың іс жүзінде орындалуы әділетті қоғам мен құқықтық мемлекет қалыптастырудың басты шарты болып табылады.





