2026 жылғы жағдайға сәйкес, республикалық бюджеттен берілетін трансферттердің айтарлықтай қысқаруы және Ұлттық қордан мақсатты қаржыландырудың болмауы жағдайында өңірлердің өз кірістерін өздері қалыптастыру қабілеті негізгі тұрақтылық өлшеміне айналып отыр.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі деректері негізінде әзірленген жаңартылған рейтинг өңірлік бюджеттердің қандай факторлар есебінен өсіп жатқанын — салық түсімдері арқылы ма, әлде орталық бюджетке тәуелділік арқылы ма — айқындауға мүмкіндік береді.
Осы тұрғыда Алматы облысының көрсеткіштері ерекше сенімді көрінеді. 2023 жылдан бері өңірдегі салық түсімдерінің өсімі 153,5 пайызды құрап, елдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне жеткен. Ал осы кезеңдегі трансферттердің өсімі небәрі 89,1 пайызды құраған. Сарапшылардың пікірінше, салық түсімдері мен трансферттер арасындағы осындай айырма бюджеттік өсім сапасының негізгі индикаторы саналады.
Бюджет кірістеріндегі трансферттердің үлесі де Алматы облысының ұстанымын күшейте түседі — 33,5 пайыз. Бұл көрсеткіш тек көшбасшы өңірлер арасында ғана емес, жалпы республика бойынша да ең төмен деңгейлердің бірі. Салыстыру үшін айтсақ, Ақтөбе облысында трансферттердің үлесі кірістердің 54,4 пайызына, Қарағанды облысында — 48,2 пайызына, ал Қостанай облысында шамамен 60 пайызына жетеді.
Сарапшылар атап өткендей, Алматы облысының салықтық базасы Астана мен Алматы қалаларымен салыстырғанда әлдеқайда шектеулі. Соған қарамастан, өңірдің даму траекториясы — трансферттерге тәуелділікті біртіндеп азайтып, салықтық түсімдерді жоғары қарқынмен арттыру — оны неғұрлым жетілген және тұрақты бюджеттік модельдерге жақындатып отыр.
Сыртқы қаржылық қолдау қысқарған жағдайда, тек кірісі өсіп отырған өңірлер емес, өз салықтық базасын кеңейте алатын және дамуын тұрақты қайта бөлумен байланыстырмайтын аймақтар ұтады. Қазіргі таңда Алматы облысы салық түсімдерінің қарқынды өсуі, трансферттердің азаюы және олардың бюджет кірістеріндегі салыстырмалы түрде төмен үлесі арқылы өз дамуының жаңа, сапалы кезеңіне өткенін айқын көрсетіп отыр.
